У гістарычным плане культура Адраджэння падзяляецца на два этапы: Ранні рэнесанс (першая палова XVI стагоддзя) і Позні рэнесанс (другая палова XVI — пачатак XVII стагоддзя). На першым этапе яна грунтавалася на веры ў гармонію паміж саслоўямі, народамі, хрысціянскімі канфесіямі, грамадствам і асобай, чалавекам і дзяржавай. Першы этап характарызуецца хрысціянскім універсалізмам і патрыятызмам. У гэтым напрамку працавалі Францыск Скарына, лацінамоўныя паэты і мысліцелі (Мікола Гусоўскі, Ян Вісліцкі, Міхалон Літвін), стваральнікі Статута Вялікага Княства Літоўскага, асветнікі праваслаўнай, каталіцкай і пратэстанцкай канфесій (Сымон Будны, Васіль Цяпінскі). У час Позняга рэнесансу гэтыя ідэалы сутыкнуліся з рэальнасцю — ідэалагічнай, рэлігійнай, літаратурна-публіцыстычнай барацьбой розных груповак і плыняў за сцвярджэнне прызнаных імі каштоўнасцей. У гэтай барацьбе грамадскія і палітычныя дзеячы, тэолагі, пісьменнікі актыўна выкарыстоўвалі культурныя набыткі Адраджэння ў галіне мастацтва, красамоўства, лінгвістыкі, навукі вядзення спрэчак. Пашырэнню поглядаў розных грамадскіх суполак спрыяла кнігадрукаванне. На другім этапе спачатку дамінавалі дзеячы рэфармацыйнага руху, пазней набрала моц каталіцкая плынь, асабліва пасля адкрыцця езуіцкіх калегій у Вільні, Полацку, Нясвіжы. Даследчыкамі красамоўства і паэзіі, выдатнымі публіцыстамі, аўтарамі першых падручнікаў славянскай мовы былі багасловы і пісьменнікі Лаўрэнцій Зізаній, Мялецій Сматрыцкі, пазней — паэт-лацініст, тэолаг і філосаф каталіцкага напрамку Мацей Сарбеўскі. «Граматыку» Мялеція Сматрыцкага разам з «Арыфметыкай» Лявонція Магніцкага называў «варотамі сваёй вучонасці» Міхайла Ламаносаў. У эпоху Позняга рэнесансу важнае значэнне для развіцця шматмоўнай свецкай літаратуры мела прывілеяванае становішча мясцовай арыстакратыі і шляхты, што спрыяла распаўсюджванню мецэнацтва. Мецэнацтва аказвала непасрэднае ўздзеянне на фарміраванне многіх ідэйна-мастацкіх асаблівасцей тагачаснага пісьменства (у першую чаргу — па ... Читать далее